Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması nedir?
Kısaca; Avrupa Birliği’nin, ithal edilen ürünlerin üretim sürecinde ortaya çıkan karbon emisyonlarını fiyatlandırarak, AB içindeki üreticilerle eşit rekabet koşulu oluşturmayı amaçlayan bir düzenlemesidir. Eğer bir ürün yüksek karbon salımıyla üretilmişse, AB’ye girişte bu karbonun bedeli ödenir. Amaç, üretimin daha düşük çevre standartlarına sahip ülkelere kaymasını önlemek ve küresel ölçekte emisyon azaltımını teşvik etmektir.

İlk aşamada demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen sektörleri kapsam altına alındı. 2023’te başlayan geçiş sürecinde firmalar yalnızca ürünlerinin gömülü karbon emisyonlarını raporluyordu. Ancak 2026 itibarıyla artık ithalatçılar, ürün başına oluşan karbon miktarı kadar sertifika satın almak zorunda. Bu sertifikaların fiyatı, AB Emisyon Ticaret Sistemi’ndeki karbon fiyatına paralel ilerliyor ve son yıllarda ton başına 60–90 avro bandında seyretti.

Türkiye açısından ise tablo net: İhracatın yaklaşık yüzde 40’tan fazlası AB ülkelerine yapılıyor. Özellikle demir-çelik ve çimento gibi karbon yoğun sektörler Avrupa pazarında güçlü bir paya sahip. Bu sektörlerde üretim sürecindeki her ton karbon artık potansiyel bir maliyet kalemi.

Basit bir örnek tabloyu açıklıyor: Üretim sırasında ton başına 2 ton karbon salımı gerçekleşen bir ürün için, karbon fiyatının 80 avro olduğu bir senaryoda, yalnızca karbon maliyeti 160 avroya ulaşabiliyor. Düşük kâr marjıyla çalışan sektörlerde bu fark, fiyat rekabetini doğrudan etkileyebilir.

Ancak mesele yalnızca maliyet baskısı değil. Aynı zamanda stratejik bir dönüşüm fırsatı. Avrupa Birliği’nin temel hedefi karbon kaçağını önlemek; yani sıkı iklim politikaları nedeniyle üretimin daha gevşek düzenlemelere sahip ülkelere kaymasını engellemek. Bu da Türkiye’deki üreticiler için net bir mesaj içeriyor: Karbonu ölçmeyen, raporlamayan ve azaltmayan işletmeler rekabet avantajını kaybedebilir.

Enerji verimliliği yatırımları, yenilenebilir enerji kullanımı ve düşük karbonlu üretim teknolojileri artık sürdürülebilirlik projeleri değil; finansal risk yönetiminin parçası. Türkiye’de yenilenebilir enerji kapasitesi artış gösterse de sanayide fosil yakıt bağımlılığı hâlâ belirleyici bir faktör. Karbon yoğunluğu düşürülen her üretim hattı, gelecekte ödenecek potansiyel maliyetin azaltılması anlamına geliyor.

KOBİ’ler için ise süreç daha dikkatli planlama gerektiriyor. Büyük ölçekli şirketler karbon hesaplama ve raporlama sistemlerine yatırım yaparken, küçük ve orta ölçekli işletmeler için teknik altyapı ve uzmanlık ihtiyacı önemli bir başlık. Ancak tedarik zinciri baskısı hızla artıyor. Ana sanayi firmaları, birlikte çalıştıkları tedarikçilerden karbon verisi talep etmeye başladı. Bu da dönüşümün zincirleme ilerleyeceğini gösteriyor.

Karbon Sınır Vergisi olarak anılan bu mekanizma, aslında küresel ticaretin yeni parametrelerini tanımlıyor. Karbon ayak izi artık yalnızca çevresel bir gösterge değil; finansal tabloların ve ihracat stratejilerinin parçası. Avrupa pazarı bundan sonra sadece ürünün kalitesini değil, üretimin karbon hikâyesini de değerlendirecek.

Türkiye için soru net: Bu düzenleme geçici bir maliyet baskısı mı olacak, yoksa sanayinin yeşil dönüşümünü hızlandıran bir eşik mi? Cevap, bugünden atılacak ölçüm, şeffaflık ve azaltım adımlarında saklı. Çünkü yeni dönemde rekabet, yalnızca fiyatla değil, karbonla da yapılacak.

Bu yapıyı anlamanın en doğru yolu, sürdürülebilirliği oluşturan üç temel alanı birlikte ele almaktan geçiyor.

Çevresel Sürdürülebilirlik

Doğal kaynakların bilinçli kullanımını, enerji tüketiminin kontrol altına alınmasını, atıkların doğru yönetimini ve ekosistemlerin korunmasını kapsıyor. Su kaynaklarının azalması, enerji maliyetlerinin yükselmesi ve iklim krizinin etkileri, çevresel sürdürülebilirliği artık ertelenemez bir gereklilik hâline getirdi. Kurumlar için enerji verimliliği, yenilenebilir enerji yatırımları ve atık azaltma politikaları bu alandaki somut uygulamaların başında geliyor.

Sosyal Sürdürülebilirlik

Toplumun sağlıklı, güvenli, eşit ve kapsayıcı bir yapıya sahip olmasını hedefliyor. Eğitim olanaklarına erişim, toplumsal cinsiyet eşitliği, sağlıklı yaşam koşulları ve kültürel değerlerin korunması sosyal sürdürülebilirliğin temel başlıklarını oluşturuyor. Bu çerçeve, özellikle kurumların insan kaynakları politikalarından şehir planlamasına kadar birçok alanda belirleyici bir etkiye sahip.

Ekonomik Sürdürülebilirlik

Uzun vadeli ve dayanıklı bir ekonomik model oluşturmayı amaçlıyor. Sorumlu üretim, verimli kaynak kullanımı, adil ticaret, yeni teknolojilerin entegrasyonu ve çevresel maliyetleri göz ardı etmeyen finansal kararlar bu alanın merkezinde yer alıyor. Ekonomik sürdürülebilirlik, büyümenin yalnızca bugüne değil, geleceğe de hizmet edecek şekilde planlanmasını gerektiriyor.

Bu üç alan birbirini tamamlayan bir yapı sunuyor. Çevresel zarar ekonomik kayıplara yol açarken, sosyal eşitsizlik üretim verimliliğini düşürebiliyor; ekonomik istikrarsızlık ise çevresel ve sosyal yatırımları sınırlıyor. Bu nedenle sürdürülebilirlik, parçalı bir yaklaşım yerine bütüncül bir bakış açısıyla ele alınması gereken bir konu.

Bugün birçok kurum ve yerel yönetim, sürdürülebilirliği stratejik planlamalarının merkezine yerleştiriyor. Enerji tüketimini azaltmaktan atık yönetim planları oluşturmaya, çalışan politikalarını düzenlemekten uzun vadeli finansal riskleri değerlendirmeye kadar geniş bir alanda uygulamalar geliştiriliyor.

Sürdürülebilirlik, geleceğe yönelik riskleri azaltmak ve yaşam standartlarını korumak için artık temel bir gereksinim. Hem bireylerin hem kurumların bilinçli adımlar atması, uzun vadede daha dayanıklı, daha verimli ve daha dengeli bir yaşam ortamı oluşturmak için kritik önem taşıyor.

Kasım ayının dikkat çekici yönlerinden biri enerji ve karbon yönetimi. Üretim süreçlerinde enerji verimliliğini artıracak teknolojiler devreye alınırken, lojistik operasyonlar sürdürülebilir rotalar üzerinden planlanıyor. Bu adımlar, çevresel etkileri azaltmanın ötesinde uzun vadeli maliyet tasarrufları da sağlıyor. Enerji yönetimindeki bu çalışmalar, markaların sürdürülebilirlik hedeflerini somutlaştırmasının ilk ve en kritik adımı olarak öne çıkıyor.

Enerji yönetimiyle başlayan süreç, atık yönetimi ve döngüsel ekonomi uygulamalarıyla doğal bir devam buluyor. Kasım ayında markalar, ambalaj ve ürün atıklarını azaltmak, geri dönüşümü güçlendirmek ve kaynak kullanımını optimize etmek için pilot projeler başlatıyor. Bu girişimler, şirketlerin çevresel sorumluluklarını somutlaştırırken, tüketicilere de sürdürülebilir seçimlerin önemini hatırlatıyor. Enerji ve atık yönetimi arasındaki bu bağ, markaların çevresel stratejilerini bütüncül bir şekilde ele aldığını gösteriyor.

Tedarik zinciri yönetimi de bu çerçevede kritik bir rol oynuyor. Sürdürülebilir tedarikçi seçimleri, sertifikasyon süreçlerinin gözden geçirilmesi ve sosyal sorumluluk denetimleri, markaların sadece kendi operasyonlarını değil, tüm tedarik zincirini kapsayan etkilerini dikkate aldığını ortaya koyuyor. Bu yaklaşım, hem ürün kalitesini güvence altına alıyor hem de etik standartların korunmasını sağlıyor.

Kasım ayında toplumsal katkı ve raporlama çalışmaları, sürdürülebilirlik stratejilerini tamamlayan bir başka önemli boyut. Şirketler, performanslarını paydaşlarla paylaşmak için yıllık veya ara raporlar yayınlarken, aynı zamanda eğitimler ve seminerler düzenleyerek kurum içi ve dış paydaşların farkındalığını artırıyor. Bu süreç, markaların stratejilerini şeffaf bir şekilde aktarmasını sağlarken, toplumda sürdürülebilirlik bilincinin güçlenmesine de katkıda bulunuyor.

Kasım ayı markalar için yalnızca bir değerlendirme dönemi değil; stratejilerin somut eylemlerle buluştuğu, performansın şeffaf şekilde paylaşıldığı ve sürdürülebilirliğin şirketlerin stratejik önceliği haline geldiği bir zaman dilimi. Enerji yönetiminden atık ve tedarik zincirine, raporlama ve toplumsal katkıya uzanan bu bütüncül yaklaşım, hem markalara hem de topluma somut faydalar sunuyor ve sürdürülebilir geleceğin şekillenmesinde önemli bir rol oynuyor.

Forumu düzenleyenler arasında Sıfır Atık Vakfı’nın yanı sıra Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve UN-Habitat yer alıyor. Forum süresince katılımcılar, yuvarlak masa toplantıları, paneller ve odak grup oturumları aracılığıyla sıfır atığı tüm boyutlarıyla irdeleyecek.

Global Katılım, Yerel Hedefler

Foruma dünyanın dört bir yanından katılım bekleniyor. 118 uluslararası partner kuruluşun desteğiyle düzenlenecek etkinlikte, belediye başkanları, büyükelçiler, BM, UNDP, UN-Habitat, UNEP gibi kurumların üst düzey temsilcileri yer alacak. Sıfır Atık Hareketi’nin sembol isimlerinden Emine Erdoğan, forumun onur konuğu olarak çevre bilincinin insan ve mekân boyutundaki dönüşümündeki stratejik rolüne dikkat çekecek.

Türkiye adına etkinlikte yer alacaklar arasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır bulunuyor. Ülkenin sürdürülebilir kalkınma vizyonu, sıfır atık ve çevre politikaları bu forumda uluslararası aktörlerle paylaşılacak.

Forumda ele alınacak konular arasında “Davranış Değişimi: Zihin Değişirse Sistem Değişir”, “Tek Kullanımlıktan Dayanıklı Teknolojiye”, “Daha Akıllı Atık: Yapay Zeka Etkisi” ve “Döngüsel Dönüşüme Öncülük Eden Şehirler” gibi tematik oturumlar planlanıyor. Aynı zamanda “Döngüsel Başarıların İlham Veren İsimleri” adlı ödül töreni, sıfır atık felsefesini hayat biçimi hâline getiren kişi ve kurumları onurlandıracak.

Sıfır Atık Forumu’nun sonuç bildirgesi, BM’ye üye ülkelere tavsiye niteliğinde iletilecek. Bu belge, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in 2026 yılında sunacağı “Sıfır Atık Raporu” için önemli bir referans kaynağı olacak. Ayrıca forumun kapanış oturumunda “Gelecek İçin Eylem Çağrısı” temasıyla İstanbul Deklarasyonu açıklanacak.

Forumun Ana Teması: “İnsan, Mekân, Dönüşüm”

Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, AA muhabirine yaptığı açıklamada, bu yıl etkinliğin temasına özellikle üç ana eksen koyduklarını söyledi: insan, mekân ve dönüşüm. Forum boyunca atığın ekonomik boyutu, yapay zekâ ve dijital çözümler, denizler, ormanlar, göller ve kentsel mekânlar detaylı şekilde masaya yatırılacak.

Ağırbaş, forumda çıkacak raporun BM üye ülkelere tavsiye niteliğinde gönderileceğini, odak grup toplantıları ve panellerle sıfır atık konseptini 360 derece ele alacaklarını ifade etti.

Dünyanın bir “çöp krizi”yle karşı karşıya olduğunu vurgulayan Ağırbaş, bugüne kadar üretilen plastik atıkların yüzde 90’ının hâlâ geri dönüştürülemediğini söyledi. Mikroplastiklerin bebeklerin kanında bile tespit edildiğini aktaran Ağırbaş, “Her insanın vücuduna ömrü boyunca ciddi miktarda plastik karışıyor. Bu da besin zinciri ve insan sağlığı açısından büyük risk” dedi.

Akademi, Politikalar ve Uygulamalar İç İçe

Türkiye’de Sıfır Atık Enstitüsü kurulması hedefi de forumun öncelikleri arasında yer alıyor. İstanbul Teknik Üniversitesi ile işbirliği yapılacak enstitü ile sıfır atık alanında yüksek lisans ve doktora düzeyinde eğitimler verilecek. Akademik yaklaşımlar ile politika ve saha uygulamalarının birbirine entegre olması amaçlanıyor.

Ağırbaş ayrıca, forum süresince düzenlenecek Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Danışma Kurulu toplantısı sayesinde çıktıları doğrudan BM platformuna taşımayı planladıklarını söyledi. Forum çıktılarının Guterres’e iletileceğini ve bu sayede yaklaşımların küresel ölçekte yaygınlaşmasının hedeflendiğini belirtti.

İstanbul’dan Küresel Mesaj: Atıksız Yaşam Mümkün

Ağırbaş, İstanbul’un coğrafi avantajına dikkat çekerek, şehrin Anadolu ve Avrupa’yı birleştiren konumunun sıfır atık hareketi için ideal bir üs olduğunu söyledi. Forum sonunda ilan edilecek İstanbul Deklarasyonu, katılımcılara dünyaya sıfır atıkla ilgili eylem çağrısı iletecek.

Türk kamu kurumlarının da bu vizyonu desteklemeye hazır olduğunu ifade eden Ağırbaş, önümüzdeki 5 yıl içinde İstanbul’da sıfır atık odaklı uluslararası ofislerin açılmasını hedeflediklerini duyurdu.

Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Furkan Burak, sıcak havalarda beyin fonksiyonlarının farklılaştığını ve insanların daha dürtüsel, hızlı ulaşılabilir gıdalara yöneldiğini belirterek, “Sıcağın etkisiyle serinleme ve sıvı alımı isteği doğal olarak artıyor. Bu da genellikle daha soğuk, işlenmiş ve şekerli içeceklerin tercih edilmesine yol açıyor.” dedi.

Doç. Dr. Burak, özellikle ilave şeker eklenmiş içeceklerin ve düşük besin değerine sahip işlenmiş gıdaların tüketiminde ciddi artış gözlemlendiğini vurguladı. “Sıcak havalarda pişmiş, besleyici yemekler ikinci plana düşüyor. Bu da uzun vadede obezite, diyabet ve kalp damar hastalıkları gibi riskleri artırıyor.” ifadelerini kullandı.

Araştırmalar Şekerli Tüketimin Sıcaklıkla Doğrudan İlişkili Olduğunu Gösteriyor

Nature Climate Change dergisinde yayımlanan uluslararası bir araştırmaya göre, sıcaklık her 1 derece arttığında kişi başına günlük ortalama 0,7 gram daha fazla ilave şeker tüketiliyor. Şekerli içeceklerde bu artış 0,73 grama kadar çıkarken, dondurulmuş tatlılarda daha sınırlı bir yükselme gözleniyor.

Araştırma, özellikle düşük gelirli ve az eğitimli hanelerde bu artışın çok daha belirgin olduğunu ortaya koyuyor. Bilim insanlarına göre, bu gruplar genellikle ucuz ve ulaşılabilir olan işlenmiş gıdalara yöneliyor.

Uzmanlar, şekerin beyinde bağımlılık yarattığına dikkat çekerek, özellikle çocuklar ve gençlerin bu konuda daha hassas olduğuna vurgu yapıyor. Doç. Dr. Burak, “Çocuklarımızı bu konuda bilinçlendirmemiz gerekiyor. Şekerli, gazlı ve aromalı içeceklerin sınırlandırılması, sağlıklı nesiller için büyük önem taşıyor.” uyarısında bulundu.

Serinlemek için en doğru tercihin su olduğunu belirten Burak, limonlu soda, ayran, süt, kefir gibi doğal içeceklerin de tercih edilmesi gerektiğini, ayrıca paketli ürün alırken etiket okumaya özen gösterilmesi gerektiğini hatırlattı.

Yüksek besin değeri ve antioksidan özellikleriyle “süper meyve” olarak adlandırılan aronya, mevsim koşullarına bağlı olarak dekardan 500 ila 2 bin kilogram arasında ürün sağlıyor. Bu durum, özellikle sağlık sektöründe kullanılması ve yüksek ticari değer getirmesi dolayısıyla çiftçilerin dikkatini çekiyor. Bayburt Üniversitesi, düzenlediği konferanslar ve toplantılar aracılığıyla çiftçileri aronya ve diğer tıbbi aromatik bitkiler hakkında bilgilendirerek üretimin yaygınlaştırılmasını hedefliyor.

Rektör Prof. Dr. Mutlu Türkmen, “Aronya gibi ticari değeri yüksek meyveler, hem üreticiye ekonomik kazanç sağlıyor hem de bölge tarımına yeni bir soluk kazandırıyor. Denemelerimizde elde ettiğimiz sonuçları bilimsel yayınlarla paylaşmanın yanı sıra, çiftçilerimizle pratik çıktıları da paylaşıyoruz. Bu sayede yeni üretim alanlarına yönlendirme yapabiliyoruz,” ifadelerini kullandı.

Bayburt Üniversitesi’nin tarım uygulama sahasında yapılan çalışmalar yalnızca aronya ile sınırlı değil. Goji berry ve diğer tıbbi aromatik bitkiler üzerinde de denemeler yürütülüyor. Üniversite, öğrencilerin teorik bilgilerini pratiğe aktararak hem eğitim hem de bölgesel tarım çeşitliliğine katkı sağlıyor.

Ayrıca Bayburt, tarımda markalaşma yolunda önemli adımlar atıyor. Coğrafi işaret tesciliyle Bayburt balı, Aydıntepe şeker fasulyesi ve Bayburt tarhunu, hem üreticinin hem de pazarın dikkatini çekiyor ve bölgeye ekonomik motivasyon sağlıyor. Prof. Dr. Türkmen, “Yaptığımız çalışmalar sadece bilimsel standartlarda veri sağlamakla kalmıyor; aynı zamanda tarım firmaları için Bayburt’u tercih edilir bir üretim merkezi haline getiriyor. Böylece hem bölge ekonomisine hem de sürdürülebilir tarım modellerine katkı sunuyoruz,” dedi.

Bayburt Üniversitesi’nin bu girişimleri, yörede tarımsal üretimi çeşitlendirmek, yüksek değerli ürünlerle ekonomik kazanç sağlamak ve genç nesilleri tarım ve tıbbi aromatik bitkiler alanında teşvik etmek açısından büyük önem taşıyor.

Science dergisinde yayımlanan bu çalışma, ABD’deki California ve Güney Afrika’daki Nelson Mandela Üniversitesi’nden bilim insanları tarafından yürütüldü. Sonuçlar endişe verici: Etkilerin en yoğun şekilde tropik bölgeler ve kıyı habitatlarında görülmesi bekleniyor. Açık denizlerdeki baskılar da hızla artacak, özellikle de ekvatoral bölgelerde. Kutuplara doğru bu etkiler biraz azalsa da, artış kaçınılmaz görünüyor.

İyimser senaryoya göre 2041-2060 döneminde tropik bölgelerdeki baskı 2,7 kat, kötümser senaryoda ise 3,2 kat artacak. Kuzey Kutbu’nda bu oran 1,7-2 kat arasında, Güney Kutbu’nda ise 2,1-2,5 kat arasında olacak.

Peki denizleri bu kadar zorlayan faktörler neler? Araştırmacılar, 10 farklı antropojenik baskıyı inceleyerek 5 ana kategoriye ayırdı: iklim, okyanus kimyası, kara temelli kirlilik, verimlilik değişimleri ve balıkçılık. İçlerinden en güçlü baskı unsurları ise okyanusların ısınması ve balıkçılığın yol açtığı biyokütle kayıpları.

Prof. Dr. Murat Yabanlı (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi), deniz ekosistemlerinin dünya yaşamı için hayati önem taşıdığını vurgularken, plastik atıklar, ağır metaller, kimyasal kirleticiler, petrol sızıntıları ve radyoaktif atıkların da deniz yaşamını ciddi şekilde tehdit ettiğini belirtiyor. Mikroplastikler yalnızca deniz canlılarını değil, besin zinciri yoluyla insan sağlığını da risk altına sokuyor.

İklim değişikliği ise tabloyu daha da ağırlaştırıyor. Atmosfere salınan karbondioksit, denizlere karışarak asidifikasyona (okyanusların asitlenmesi) yol açıyor. Bu durum, kabuklu canlılardan mercanlara kadar birçok tür için ölümcül sonuçlar doğuruyor. Ayrıca alg patlamaları, aşırı avlanma, kıyı yapılaşması ve deniz taşımacılığı da baskıyı artırıyor.

Peki çözüm? Prof. Yabanlı’ya göre geleceği değiştirmek hâlâ mümkün. Bunun için:

• Sıkı iklim eylemleri uygulanmalı.

• Sürdürülebilir balıkçılık politikaları hayata geçirilmeli.

• Tek kullanımlık plastikler yerine doğada çözünebilen ürünler tercih edilmeli.

• Fosil yakıt tüketimi azaltılmalı, deterjan ve pestisit gibi kimyasallar sınırlandırılmalı.

• Çevre bilincini artıracak eğitimler yaygınlaştırılmalı.

Bugün kıyı bölgeleri, açık denizlere kıyasla 1,7 kat daha fazla baskı altında. Bu baskının katlanarak artması, yalnızca deniz canlılarının değil, tüm besin zincirinin kırılmasına yol açabilir.

Yabanlı’nın sözleriyle: “Denizlerde bir halkada yaşanacak zarar, tüm ekosistemi etkileyecek. Bütünüyle bakıldığında bu, insanlık için de büyük bir tehdit.”

Denizleri korumak, aslında kendi geleceğimizi korumaktır.

Paris Anlaşması’na göre, küresel ısınmayı 1,5 derecede sınırlamak amacıyla taraf ülkeler her 5 yılda bir NDC’lerini sunmak zorunda. 2015’ten bu yana NDC 1.0 ve 2.0 raporları BM’ye iletildi; 2025 yılı sonuna kadar NDC 3.0 raporlarının sunulması gerekiyor. Şu ana kadar yaklaşık 30 ülke raporlarını teslim etti, ancak Çin gibi karbon emisyonu yüksek bazı ülkeler henüz NDC’lerini açıklamadı.

Zirveye 108 ülke ve AB üyesi devletler katılırken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da konuşma yapması bekleniyor. ABD ise, ikinci Trump dönemiyle Paris Anlaşması’ndan çekildiği için katılımcılar listesinde yer almıyor.

NDC’ler, ülkelerin Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmalarına katkı sağlayacak eylem ve uygulamaları içeriyor. Bu raporlar, küresel ısınma ile mücadelede dünyanın nerede durduğunu gösteren Küresel Durum Değerlendirmesi (GST) raporunun hazırlanmasına temel oluşturuyor. BM, NDC’ler ve bilimsel veriler üzerinden ülkelerin hedeflere ne kadar yakın veya uzak olduğunu ölçüyor.

Zirvenin gündeminde, uyum, azaltım, finansman gibi NDC başlıkları, erken uyarı sistemleri, dijital dönüşüm, özel sektörün net sıfır hedefleri ve karbon yoğun sektörlerdeki emisyon azaltım stratejileri bulunuyor. COP30’un ev sahibi Brezilya’nın Amazon ormanları içinde yer alması, tropikal ormanların korunmasını da zirve gündemine taşıyor.

Cambridge Üniversitesi’nden Prof. Dr. Harro van Asselt, NDC’lerin düzenli sunulmasının iklim değişikliğiyle mücadelede kritik olduğunu belirtiyor: “Her 5 yılda bir sunulması, Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmada küresel çabaları artırmayı amaçlıyor. Ancak ülkelerin NDC’leri kendi inisiyatifine bırakması, sürecin yeterince etkili olamayacağı riskini doğuruyor.”

Stockholm Çevre Enstitüsü uzmanları ise NDC’lerin bilim temelli, şeffaf ve hükümetlerce sahiplenilen bir şekilde hazırlanmasının önemine dikkat çekiyor. Silvia Ulloa, ilk Küresel Durum Değerlendirmesi raporunun Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmada ilerleme kaydedilmediğini ortaya koyduğunu vurgulayarak, “Yeni sunulacak NDC’lerin daha iddialı olması gerekiyor” dedi.

BM İklim Zirvesi 2025, küresel iklim mücadelesinde kritik bir dönemeç olarak görülüyor. Hedeflere ulaşılabilmesi, NDC’lerin kapsamlı, uygulanabilir ve şeffaf olmasına bağlı olacak.

Bu kapsamda Boğaziçi Üniversitesi ve Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (MAKÜ) de TÜME’nin alanında yer aldı. Tarım ve hayvancılık alanında ihtisas üniversitesi olan MAKÜ, ilk kez TEKNOFEST’te tarım kümelenmesi içinde boy gösterdi. Rektör Prof. Dr. Hüseyin Dalgar, üniversitenin hayvancılıkta genetik, ıslah ve üretim alanlarında yürüttüğü çalışmaları anlatarak, sergilenen projeler arasında tarlalarda robot süpürge mantığıyla çalışan bahçe işleme robotu ile hayvan hastalıklarının doğal yollarla tedavisini sağlayan ürünlerin öne çıktığını belirtti.

Dalgar ayrıca, MAKÜ’nün yerli embriyo üretim ve transferi ruhsatına sahip tek üniversite olduğunu vurguladı:
“Embriyo teknolojisi sayesinde daha az hayvandan daha çok et ve süt elde etmek mümkün. Bu da hem verimliliği artırıyor hem de kaynakları daha sürdürülebilir şekilde kullanmamıza imkan tanıyor.”

Üniversite, bu yıl 16-18 Ekim tarihlerinde Burdur’da Hayvancılık Teknolojileri Festivali (HAYTEK) düzenleyecek. Festivalde lise öğrencilerinden mühendislere kadar herkes, tarım ve hayvancılık teknolojileri alanındaki projelerini sergileyebilecek. Dalgar, HAYTEK’in gençleri kırsalda tarım ve hayvancılığa yeniden çekebilecek bir köprü olacağını belirterek, “Eğer gençler teknolojiyi kullanarak çiftlikleri yönetebileceklerini görürlerse, bu alan yeniden cazip hale gelir.” dedi.

Boğaziçi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Naci İnci de tarım teknolojilerinin gelecekte bir güvenlik meselesi haline geldiğini vurguladı. İnci, mühendislikten yapay zekâya kadar birçok disiplini tarım ve hayvancılık alanında birleştirmeyi hedeflediklerini belirterek şunları söyledi:
“TÜME’nin hamlesi, savunma sanayisi kadar kritik bir öneme sahip. Teknolojiyi tarımda etkin kullanarak ülkemize değer katmayı amaçlıyoruz.”

TÜME’nin girişimi, tarımın yalnızca üretim değil; aynı zamanda teknoloji, sürdürülebilirlik ve gıda güvenliğiyle doğrudan bağlantılı bir alan olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Fotoğrafl:https://www.aa.com.tr/tr/yesilhat/bilim/universitelerden-tarim-teknolojilerine-tam-destek/1827264

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Merkezi’nden Prof. Dr. Murat Türkeş, Türkiye’nin 2023’ten bu yana kuraklıkla mücadele ettiğini vurguladı. Türkeş, Marmara’dan Güneydoğu Anadolu’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada uzun süreli tarımsal, hidrolojik ve ekolojik kuraklıkların etkili olduğunu belirterek şu uyarıda bulundu.

“Ne yazık ki eylülde bu kuraklığı hafifletecek kayda değer bir yağış beklenmiyor. Uzun vadeli tahminler, yağışların normallerin altında kalacağını gösteriyor. Bu da yeni tarım mevsimine kuru topraklarla gireceğimiz anlamına geliyor ve tarım için son derece olumsuz bir tablo.”

Ağustos ayı kuraklık haritası da bu durumu doğruluyor. İç Anadolu’nun güneyi, Afyonkarahisar, Uşak ve Denizli dışındaki neredeyse tüm bölgelerde şiddetli kuraklık gözlemlendi. Özellikle Batı ve Güney Anadolu’da etkiler daha yoğun hissediliyor. Türkeş, 12 aylık verilere bakıldığında Doğu Karadeniz, Kuzeydoğu Anadolu ve Muğla dışında ülkenin büyük kısmında şiddetli kuraklığın sürdüğünü ifade ediyor.

İklim değişikliğinin etkileri yalnızca kuraklıkla sınırlı değil. Türkeş, Karadeniz bölgesinde iklimin giderek Akdenizleştiğine dikkat çekiyor: “Batı ve Orta Karadeniz, önümüzdeki 10-15 yıl içinde nemli ve ılıman yapısından uzaklaşarak Akdeniz iklimine benzer bir karaktere bürünecek. Bu yıl Batı Karadeniz’de yaşanan orman yangınları da bu dönüşümün işaretlerinden biri.”

Benzer tablo yalnızca Türkiye’de değil; Balkanlar, Güney Rusya, Ukrayna, Irak, Suriye’nin kuzeyi, Kafkaslar ve Kuzey Afrika’da da uzun süredir normallerin üzerinde sıcak ve kurak koşullar yaşanıyor. Bu durum, tarımdan enerjiye, toprak neminden hidrolojik kaynaklara kadar pek çok alanı olumsuz etkiliyor.

Prof. Dr. Türkeş’in altını çizdiği nokta ise kritik: Her damla su artık çok daha değerli. Türkiye’nin, entegre bir kuraklık yönetim döngüsünü hayata geçirmesi, yeraltı sularını ve su havzalarını koruma altına alması gerekiyor. Çünkü iklim değişikliğinin gölgesinde, suyalnızca bir kaynak değil; geleceğimizin en stratejik unsurlarından biri.

Tahliye ve Kayıplar

2.500’den fazla kişi tahliye edildi.

Hatay’da 500 hektardan fazla orman alanı yok oldu.

İzmir’de yoğun duman nedeniyle çok sayıda vatandaş hastanelik oldu.

Yangınların başladığı günden bu yana ormanlık ve tarım alanlarının yanı sıra bazı evler de zarar gördü.

Yangın Söndürme Seferberliği

Yangınlarla mücadelede Türkiye, tüm gücünü sahaya sürdü:

• 27 uçak, 105 helikopter

• 14 İHA (termal kameralarla 215 km’den ısı tespiti yapabiliyor)

• 25.000’den fazla personel görevde

• Manisa’da tek bir noktada 7 helikopter ve 240 personel aynı anda çalışıyor.

Muğla’da jandarma ve komandolar, sabotaj ya da ihmal riskine karşı ormanlarda 24 saat devriye geziyor.

İnsan Kaynaklı Yangınlar ve Uyarı

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, yangınların %50’den fazlasının insan kaynaklı olduğuna dikkat çekerek, vatandaşları sigara izmariti, piknik ateşi ve cam kırıkları gibi küçük ihmallerin büyük felaketlere yol açabileceği konusunda uyardı:

“Birkaç saniyelik dikkatsizlik, ormanlarımızı günlerce süren alevlere teslim ediyor.”

Geleceğimiz

Uzmanlar, artan sıcaklıklar ve kuraklıkla birlikte orman yangınlarının daha sık ve şiddetli yaşandığını, iklim krizinin bu tür afetleri körüklediğini vurguluyor. Sürdürülebilir bir gelecek için:

• Ormanda ateş ve sigara kesinlikle yasaklanmalı.

• Yangın riskli dönemlerde vatandaş bilgilendirilmeli.

• Erken algılama teknolojileri yaygınlaştırılmalı.

• Yangın sonrası ekolojik restorasyon projeleri hızla başlatılmalı.

Ormanlar, yalnızca ağaçlardan ibaret değil; temiz hava, su kaynakları, iklim dengesi ve milyonlarca canlının yuvası. Bugün gösterilecek sorumluluk, yarın için en büyük koruma kalkanımız olacak.

Her gün milyonlarca insanın elinden geçen, sonra bir daha asla düşünmediği bu "küçük alışkanlık", aslında devasa bir krizi besliyor.

Dünyanın dört bir yanında şehirler, marketler, sokaklar görünmez bir çöp ağına dönüşüyor. Su şişeleri, kahve kapları, paketli ürün ambalajları, yemek kapları… Kullanılıyor, atılıyor, unutuluyor. Ama doğa unutmuyor.

Kullan-At Değil, Tüket-At dönemi!

Bugün plastik üretiminin yüzde 40’ı tek kullanımlık ürünlerden oluşuyor. Bu ürünlerin yalnızca %9’u geri dönüştürülüyor. Gerisi ya yakılıyor ya da doğaya terk ediliyor. Ama işin en çarpıcı kısmı şu: Bunların çoğu aslında hiç üretilmeseydi hiçbir eksiklik hissedilmezdi.

Uzmanlar bu düzeni “kullan-at kültürü” olarak adlandırıyor. Ama artık bu kavramın da ötesine geçtik. Geldiğimiz noktada, "tüket-at toplumu" içindeyiz. Sadece eşyaları değil, kaynakları, enerjiyi, hatta zamanımızı bile israf ediyoruz. Tek seferlik alışkanlıklar, çok büyük kayıplara dönüşüyor.

Ancak tablo bu kadar karanlık olmak zorunda değil. Çünkü bu çarkı tersine çevirmek mümkün. Avrupa’nın birçok ülkesinde son yıllarda “yeniden kullanım” sistemleri hızla yayılıyor. Almanya'da kahve zincirleri, tek kullanımlık bardaklar yerine tekrar kullanılabilir bardak sistemine geçti. Hollanda’da bazı süpermarket zincirleri, müşterilere ambalaj getirme zorunluluğu olmadan tekrar dolum imkânı sunuyor.

Fransa’da ise 2025 yılı itibariyle tüm zincir restoranlara, tek kullanımlık ambalajları tamamen kaldırma zorunluluğu getirildi. Bu, sadece çevresel değil ekonomik açıdan da önemli. Uzmanlara göre yeniden kullanım sistemleri uzun vadede hem atık maliyetlerini azaltıyor hem de üretim döngüsünü yavaşlatıyor.

Türkiye’de de bazı yenilikçi adımlar dikkat çekiyor. Özellikle büyük şehirlerde, kendi termosuyla gelen müşterilere indirim sunan kahve zincirleri yaygınlaşıyor. Bazı marketlerde kumaş çanta ve bez ambalajlar tekrar gündeme geliyor. Ancak hâlâ bu konuda güçlü bir yasal altyapıya ve şehir ölçeğinde organizasyona ihtiyaç var.

Sürdürülebilirlik uzmanı Dr. Elif K. şöyle diyor: “Yeniden kullanım, sadece çevresel bir refleks değil, aynı zamanda yeni bir ekonomi modelidir. Bu sistem; üreticiyi, tüketiciyi ve belediyeleri birlikte dönüştürür.”

Tüketim Değil, Döngü Çağı

Yeniden kullanım modelleri, aslında bize çok eski bir alışkanlığı hatırlatıyor: Eşyaların ömrü vardı. Onlara değer verilirdi. Şimdi bu değer yeniden tanımlanıyor. Çünkü gezegen, sonsuz kaynaklara sahip değil. Çünkü bazı şeyler sadece bir kez değil, tekrar tekrar kullanılmalı.

Belki de artık sormamız gereken soru şu: Gerçekten ihtiyacımız olan şey yeni ürünler mi, yoksa yeni bir alışkanlık mı?

Zirvenin bu yılki ana teması “Dijitalleşme ve Sürdürülebilirlik” oldu. Bu iki kavram, çoğu zaman ayrı alanlarmış gibi algılansa da sahnede konuşan liderler, bu ayrımın giderek silindiğini gösterdi. Teknolojiyi kullanmak artık yalnızca verimliliği artırmak için değil, doğaya daha az zarar veren üretim süreçleri yaratmak, kaynakları daha etkin yönetmek ve toplumsal eşitliği desteklemek için bir araç haline geldi.

Etkinlikte öne çıkan konuşmacılardan biri olan Mercedes-Benz Otomotiv A.Ş. yöneticisi, şirketin sürdürülebilirlik yolculuğunu detaylarıyla paylaştı. Üretim tesislerinde yenilenebilir enerjiye geçiş, elektrikli araç üretiminin hız kazanması, karbon nötr hedefleri ve geri dönüştürülebilir parça kullanımına kadar birçok stratejik adım, geleceğin sadece otomobillerde değil, doğada da daha yaşanabilir bir düzlemde tasarlandığını gösterdi.

Ancak Mercedes-Benz bu yaklaşımı benimseyen tek marka değildi. Diğer katılımcı şirketler de sürdürülebilirlik başlığında sadece niyet beyanlarıyla değil, somut veriler ve uygulamalarla sahnedeydi. Borusan Otomotiv’in karbon emisyonlarını %40 oranında azaltma hedefi, Eti’nin yerli üreticilerle çalışarak karbon ayak izini azaltma stratejisi ve Unilever’in sürdürülebilir ambalaj dönüşümü, bu değişimin sadece planlarda kalmadığını, uygulamada da hissedildiğini ortaya koydu.

Marka 5.0 Zirvesi, artık “marka olmak” kavramının yeni bir boyuta geçtiğini gösterdi. Güçlü bir marka olmak; sadece pazar payı elde etmekle, büyük reklam kampanyaları yürütmekle ya da sosyal medyada görünür olmakla sınırlı değil. Gerçek güç, markaların dünyaya ne kattığıyla, neyi dönüştürdüğüyle ve geleceğe nasıl bir miras bırakmayı hedeflediğiyle ölçülüyor.

Zirvede sık sık şu sorular yankılandı:
“Bir markanın sorumluluğu sadece ürün satmak mı?”
“İyi bir marka, sadece kazandıran mı, yoksa koruyan ve dönüştüren de mi olmalı?”

Katılımcılar bu sorulara yanıt verirken netti: Markaların artık topluma, doğaya ve geleceğe karşı ciddi bir sorumluluğu var. Ve bu sorumluluğu taşımayan, yalnızca dijitalleşmeye yatırım yapan ama sürdürülebilirliği göz ardı eden markalar, çok yakın bir gelecekte rekabetin gerisinde kalacak.

Marka 5.0, sürdürülebilirlik kavramını sadece bir “trend” değil, iş yapış biçiminin temel unsuru haline getirmeyi hedefliyor. Bu yılki zirve, iş dünyasına çok net bir mesaj verdi:
“Sadece dijitalleşerek değil, aynı zamanda sürdürülebilir bir etki yaratarak güçlü bir marka olabilirsiniz.”

Dünyanın kaynakları sınırlı ama yaratıcı çözümler sınırsız. Artık mesele yalnızca kâr etmek değil; bu kârın nasıl elde edildiği, kime ne fayda sağladığı ve geride ne bıraktığı. Marka 5.0 Zirvesi, bu farkındalığın yükselişe geçtiği, dijitalleşmenin sürdürülebilirlikle buluştuğu bir dönemin başladığını ilan etti.

1. Ne ekip biçeceğimize mi karar verilecek?

İklim Kanunu çiftçiliği yasaklamıyor ya da bireysel üretim tercihlerine doğrudan müdahale etmiyor. Yani devlet, hangi ürünü ekip biçmeniz gerektiğine karışmayacak. Ancak tarım faaliyetlerinde daha çevreci ve sürdürülebilir yöntemlerin benimsenmesi yönünde düzenlemeler yapılacak. Nedir bu yöntemler?

• Kimyasal gübre ve pestisit kullanımının azaltılması

• Toprak analizi ile doğru ekim yapılmasının teşviki

• Yeraltı su kaynaklarının korunması için damla sulama gibi verimli sistemlerin

desteklenmesi

• Monokültür yerine ürün çeşitliliğinin sağlanması

Bu yaklaşımlar hem çiftçiyi toprak verimliliği yönünden destekler hem de uzun vadede iklim krizinin etkilerini hafifletir. Kısacası, kanun üreticiye “ne ekeceğini” değil, “nasıl daha az zarar vererek” üretim yapabileceğini göstermeyi amaçlıyor.

2. Küçük üretici zarar görecek mi?

Bu noktada en çok tartışılan konulardan biri bu. Tasarıda, tüm üreticilere çevre yükümlülükleri getirilmesi öngörülüyor. Ancak küçük üreticiler, büyük sermaye sahiplerine göre daha sınırlı imkanlara sahip oldukları için özel destek mekanizmalarına ihtiyaç duyuyor.

Örneğin:

• Sürdürülebilir tarım uygulamaları için hibe ve düşük faizli kredi programları

• Teknik danışmanlık ve eğitim desteği

• Küçük üreticilere pazar erişimini artıracak kooperatif destekleri

Bu destekler olmadan, küçük üreticiler maliyet artışları karşısında zor durumda kalabilir. Dolayısıyla kanunun başarılı olabilmesi için sadece hedef değil, sosyal adalet boyutunun da gözetilmesi şart.

3. Mangal yapmak, et pişirmek yasak mı olacak?

Hayır, İklim Kanunu bireysel alışkanlıkları yasaklamıyor. Ancak burada asıl mesele, et ve süt ürünlerinin üretim sürecinin ciddi bir karbon salımı yaratması.

Örnek vermek gerekirse:

1 kg sığır eti üretimi, yaklaşık 27 kg karbondioksit eşdeğeri emisyon yaratır. Bu, birçok endüstriyel faaliyetten daha yüksek bir değerdir.

Bu nedenle kanun, bireyleri:

• Bitkisel ağırlıklı beslenmeye yönlendirmeyi

• Gıda israfını azaltmayı

• Yerel ve mevsimlik ürünlerin tercih edilmesini teşvik etmeyi amaçlıyor.

Amaç yasak koymak değil, farkındalık yaratmak. Kendi alışkanlıklarımızın doğa üzerindeki etkisini düşünmeye başlamak bile büyük bir adım olabilir.

4. Karbon ticareti ne demek?

Karbon ticareti, “kirletme hakkının” belirli sınırlar içinde paraya çevrildiği bir sistemdir. Devlet ya da ilgili otorite, şirketlere yıllık bir karbon salım limiti tanımlar. Bu sınırı aşan şirket, daha az salım yapan başka bir şirketten karbon kredisi satın almak zorundadır.

Bu sistem:

• Toplam karbon salımını sınırlar

• Şirketleri temiz teknolojilere yatırım yapmaya zorlar

• Emisyonlarını düşüren işletmelere ekonomik avantaj sağlar

Ancak bu sistem eleştirilere de açık:

“Parası olan kirletmeye devam eder mi?” sorusu burada gündeme geliyor. Bu yüzden etkin bir denetim, şeffaf raporlama ve tavizsiz bir uygulama gerekir. Aksi takdirde sistem amacına ulaşmaz.

5. Bu kanun iyi mi kötü mü?

Tek kelimeyle cevap vermek mümkün değil. Kanun, Türkiye’nin iklim krizine karşı gecikmiş ancak gerekli bir yanıtıdır. İyi tarafları:

• İklim krizini ciddiye alan bir yasal çerçeve sunması

• Uzun vadeli hedefler (2053 net sıfır emisyon) koyması

• Sektörel dönüşümleri zorunlu hale getirmesi

Ancak eksikleri de var:

• Bazı maddelerin doğrudan şirket çıkarlarını koruduğu yönünde eleştiriler

• Uygulama mekanizmalarının net olmaması

• Sivil toplum ve uzman görüşlerinin sürece yeterince dahil edilmemesi

Yani kanun iyi bir başlangıç olabilir ama güçlü bir uygulama, şeffaf denetim ve toplumsal katılım ile desteklenmezse etkisiz kalabilir.

6. Fabrikalar kısıtlanacak diyorlar. İşimizi kaybeder miyiz?

İklim Kanunu, sanayi sektörünün sera gazı salımını azaltmayı hedefliyor. Bu da fabrikalarda bazı değişimleri beraberinde getirecek:

• Filtre sistemlerinin güçlendirilmesi

• Atık yönetiminde yeni kurallar

• Fosil yakıt yerine yenilenebilir enerji kullanımı

Bu dönüşüm, bazı iş kollarını zayıflatabilir. Ancak aynı zamanda:

• Yenilenebilir enerji sektöründe

• Enerji verimliliği danışmanlığı

• Atık dönüşüm ve çevre teknolojileri alanında yeni iş olanakları yaratır.

Dünya Bankası ve ILO gibi kuruluşlar, iklim politikalarının uzun vadede daha fazla iş gücü yaratabileceğini belirtiyor. Yani iş kaybı değil, işin şekli değişecek.

7. Bu Kanun Doğa İçin mi?

Kanunun ana hedefi doğayı korumak. Ama bu hedef her zaman doğrudan ve kesintisiz uygulanmıyor. Bazı maddelerin şirketlere esneklik sağladığı, çevresel hassasiyetin geri plana atıldığı yönünde eleştiriler var.

Doğanın gerçekten korunabilmesi için:

• Ekosistem temelli yaklaşımların benimsenmesi

• Biyoçeşitlilik, orman alanları ve sulak alanların öncelikli korunması

• Doğayı temsil eden tarafların karar süreçlerine dahil edilmesi gerekiyor

Yani evet, bu kanun doğa için. Ama gerçekten doğa dostu olabilmesi için daha fazla koruma, daha az taviz ilkesi benimsenmeli.

8. Bu iş halka rağmen yapılır mı?

Hayır, yapılmamalı. İklim Kanunu’nun başarısı, sadece yasa metninde değil, toplumun bu dönüşümü sahiplenmesinde yatıyor. Bu yüzden:

• Karar alma süreçlerinde halkın katılımı

• Belediyeler ve yerel yönetimlerin sürece entegre edilmesi

• Bilinçlendirme kampanyaları ile desteklenmesi gerekiyor

Şeffaflık, güven yaratır. Güven olmadan değişim mümkün değildir. Bu dönüşüm süreci, teknokratların değil halkın sahipleneceği bir hikâyeye dönüşmeli.

9. Bu kanun neden çıktı?

Türkiye, 2021’de Paris İklim Anlaşması’nı onayladı. Bu anlaşmanın temel hedefi, küresel sıcaklık artışını 1.5°C ile sınırlamak. Bunun için ülkelerin karbon salımını azaltmaları gerekiyor.

Bu yasa:

• Paris Anlaşması hedeflerine uyum sağlamak

• Türkiye’nin iklim taahhütlerini yerine getirmek

• Doğal afet risklerini azaltmak ve gelecekteki ekonomik kayıpları önlemek için çıkarılıyor.

Kısacası, hem doğayı hem ekonomiyi korumak hem de uluslararası sorumluluklarımızı yerine getirmek için bu yasa bir gereklilik.

10. İklim Kanunu nedir?

İklim Kanunu, Türkiye’nin karbon emisyonlarını azaltmak, yenilenebilir enerji kullanımını yaygınlaştırmak, sürdürülebilir kalkınmayı desteklemek ve iklim krizine karşı dirençli bir ekonomi oluşturmak için çıkardığı yasal düzenlemedir.

Kanun, şu alanlarda düzenlemeler içerir:

• Net sıfır hedefi (2053)

• Emisyon izleme ve raporlama sistemi

• Enerji verimliliği teşvikleri

• Yeşil dönüşüm planları

• Karbon ticaret sistemi altyapısı

Uygulama süreci titizlikle yürütülürse, hem çevresel hem ekonomik sürdürülebilirlik için önemli bir fırsat olabilir.

İklim Kanunu, alışkanlıklarımızdan üretim yöntemlerimize kadar pek çok alanda değişimi beraberinde getirecek. Ancak bu değişim, sadece yük değil; aynı zamanda bir fırsat. Daha sağlıklı bir çevre, daha dirençli bir ekonomi ve daha adil bir toplum için atılan bu adım, birlikte şekillendirilirse gerçekten bir yeşil dönüşüm başlatabilir.

Ancak bugün, 1 Mayıs’ı kutlamak sadece geçmişin kazanımlarını hatırlamakla sınırlı olmamalıdır. Bu gün, günümüz emekçileri için hâlâ önemli bir mücadelenin, haklarının savunulmasının ve eşitlik için adım atılmasının çağrısıdır. 1 Mayıs’ı anarken, hala çözülmemiş büyük sorunları göz önünde bulundurmak gerekir: Çocuk işçiliği, kadın iş gücünün düşük ücretle çalıştırılması, göçmen işçilerin zorlu yaşam koşulları… Tüm bu meseleler, 1 Mayıs’ın hâlâ ne kadar kritik bir anlam taşıdığını gösteriyor.

Dünyada hala 160 milyon çocuk işçi olduğu tahmin ediliyor. Çocukların oyun oynama, eğitim alma hakları, maalesef pek çok yerde ellerinden alınıyor. Aynı şekilde, kadınlar, erkeklerle aynı işleri yapmalarına rağmen eşit ücret ve eşit çalışma koşullarına hâlâ sahip değiller. Tekstil ve tarım gibi sektörlerde kadın işçiler, düşük ücretle ve ağır koşullarda çalıştırılıyor. Göçmen işçiler ise çoğu zaman güvencesiz bir şekilde çalışmakta, yaşam koşulları da son derece zorlayıcı olabilmektedir. Bu sorunlar, 1 Mayıs’ın hâlâ önemini ve emekçi haklarının ne kadar savunulması gerektiğini gözler önüne seriyor.

1 Mayıs, geçmişin zaferlerini kutlamak için değil, aynı zamanda bugünün ve geleceğin mücadelelerini hatırlatmak için de var. Bu özel gün, emekçi haklarının sadece anılmasından daha fazlasıdır; bir direnişin, eşitliğin ve emeğin gücünün kutlanmasıdır. Her yıl, 1 Mayıs’ta sesler daha güçlü yükselir, haklar daha yüksek sesle savunulur. Çalışma saatlerinin kısaltılması, işçilerin eşit ücret alması, sosyal güvencelerin sağlanması gibi talepler, zamanla adım adım yerine getirildi. Ancak hâlâ eksik kalan, düzeltilmesi gereken pek çok şey var. 1 Mayıs, bu eksikleri hatırlatır ve haklarımızı korumak için hep birlikte hareket etmemiz gerektiğinin altını çizer.

Bugün, iş gücünün sadece üretim için değil, aynı zamanda insanca yaşam için de var olduğunu unutmamalıyız. Emekçiler sadece üretim yapma aracı değil, aynı zamanda her birinin eşit haklarla, güvenli koşullarda, insan onuruna yaraşır şekilde yaşamayı hak ettiği bireylerdir. İşçi hakları, yalnızca maaşlar ve çalışma saatleri ile ölçülmemelidir; sosyal güvenlik hakları, çalışma güvenliği, çalışma ortamının iyileştirilmesi gibi birçok konu da işçilerin haklarının bir parçasıdır.

1 Mayıs, emek ve haklar için verdiğimiz mücadelenin simgesidir. Bugün, yalnızca geçmişin hatırlanması için değil, geleceğin daha adil, daha eşit bir iş dünyası için atılacak adımların başlangıcıdır. Emeğin gücü, haklarımızı savunmanın, daha adil bir iş gücü yaratmanın temelidir. 1 Mayıs, emekçi hakları mücadelesine katkı sağlamak ve daha insanca çalışma koşullarını savunmak için bir fırsattır. Bugünü kutlamak, sadece geçmişe bir saygı duruşu değil, aynı zamanda bugüne ve geleceğe dair güçlü bir çağrıdır.

Bu özel gün, sadece bir kutlamadan ibaret değil. Aynı zamanda çocukların yaşama, eğitim alma ve eşit koşullarda büyüme haklarının hatırlanması gereken bir gün.

Her Çocuğun Yaşama Hakkı Aynı Koşullarda Korunuyor mu?

Yaşama hakkı, yalnızca hayatta kalmakla sınırlı değil; sağlıklı bir çevrede, güvenli koşullarda ve insan onuruna yaraşır bir yaşam sürme hakkını da kapsar.

Bugün dünya genelinde çocuklar farklı yaşam koşullarına sahip. Bazıları temiz suya, güvenli barınmaya ve sağlık hizmetlerine kolayca ulaşabilirken; bazıları için bunlar hâlâ bir ayrıcalık.

• UNICEF verilerine göre dünya genelinde her 6 saniyede 1 çocuk, önlenebilir nedenlerle hayatını kaybediyor. Bu, sadece sağlık sistemlerinin değil; temiz suya erişimin, sağlıklı gıdanın, güvenli yaşam alanlarının yetersizliğinin bir sonucu.

• 2023 verilerine göre yaklaşık 920 milyon çocuk, temiz içme suyuna düzenli erişim sağlayamıyor.

Bu tablo, her çocuğun yaşama hakkının pratikte eşit şekilde korunmadığını ortaya koyuyor. Bu eşitsizlik sadece bireysel değil; aynı zamanda yapısal bir sorun. Kirli hava soluyan, kuraklık yüzünden beslenme sorunu yaşayan veya iklim krizinin yarattığı afetlerde evsiz kalan çocuklar, yalnızca mağdur değil; mevcut haklarından dışlanmış bireylerdir.

Eğitim Hakkı: Rakamlar Ne Söylüyor?

Eğitim hakkı, çocukların topluma katılımını sağlayan en temel araçlardan biri. Ancak günümüzde hâlâ milyonlarca çocuk, bu haktan yararlanamıyor.

• Dünya genelinde 244 milyon çocuk ve genç, okula gitmiyor.

• Özellikle kriz bölgelerinde yaşayan çocuklar, savaş, göç ve ekonomik yoksulluk nedeniyle eğitimden tamamen kopabiliyor.

• Kız çocukları, birçok ülkede hâlâ erkeklere göre daha az eğitim imkânına sahip.

Bu rakamlar yalnızca ekonomik yoksunluğu değil, toplumsal adaletsizliği de gösteriyor. Cinsiyet eşitsizliği, mültecilik, dijital uçurum gibi nedenlerle milyonlarca çocuk, kaliteli eğitime erişemiyor.

Türkiye’de de tablo daha iyi değil: TÜİK verilerine göre, bazı bölgelerde okullaşma oranları hâlâ istenen düzeyde değil. Kırsalda büyüyen bir çocuk ile kent merkezinde büyüyen bir çocuk arasında ciddi fırsat eşitsizlikleri var.

23 Nisan’ı kutlamak, bu verileri göz ardı ederek mümkün değil. Eğitime erişimin her gün bir öncelik olması gerekiyor.

Çocuklar İçin Adil Bir Gelecek Nasıl Mümkün?

23 Nisan’ın gerçek anlamı, yaşanabilir bir gelecek sunabilmek. Bu da sürdürülebilirlik, sosyal adalet ve fırsat eşitliği gibi alanlarda somut adımlar atılmasını gerektiriyor.

Çocuklar doğrudan karar mekanizmalarında yer almıyor. Bu nedenle onların yaşamını etkileyen kararlar, yetişkinler tarafından alınıyor. Bu noktada hem devletlere hem de bireylere düşen önemli sorumluluklar var.

• Temiz çevre, sağlıklı gelişim için bir ön koşuldur.

• Nitelikli ve kapsayıcı eğitim, çocukları geleceğe hazırlamanın en etkili yoludur.

• Eşit fırsatlar yaratmak, çocukların potansiyellerini ortaya koymalarını sağlar.

23 Nisan, çocuklara duyulan sevginin bir günü değil; onların haklarını koruma ve geleceğe hazırlama sorumluluğunun hatırlandığı bir gündür. Sadece etkinlik düzenlemekle değil; yaşam hakkını, eğitim hakkını ve çevresel eşitliği savunmakla da anlam kazanır.

23 Nisan’ı kutlarken, sadece nasıl kutladığımızı değil, çocuklar için nasıl bir dünya kurduğumuzu da sorgulamalıyız, çocuklara karşı sorumluluklarımızı yeniden gözden geçirme günü olarak değerlendirmeliyiz.

Peki, 2025’te bizi hangi sürdürülebilirlik trendleri bekliyor? Ve markalar, yeni nesil tüketicilerin beklentilerine nasıl karşılık verebilir?

Tüketici Karar Vermiyor, Yön Veriyor

Tüketiciler artık "yeşil" olduğunu iddia eden markalara kolayca inanmıyor. 2025’te sürdürülebilirlik beyanları, gerçek verilerle desteklenmek zorunda. Tedarik zinciri şeffaflığı, karbon ayak izi hesaplamaları, çevresel etki raporları artık birer beklenti değil, temel gereklilik. "Nereden geliyor, nasıl yapılıyor, kime ne oluyor?" sorularına net yanıt veremeyen markalar, güven kaybı riskiyle karşı karşıya kalıyor. Üstelik bu sorgulama yalnızca üretim aşamasında değil, ürünün ömrü boyunca devam ediyor. Kullan-at modeli hızla demode hale gelirken, geri dönüşüm ve yeniden kullanım odaklı iş modelleri tüketicinin gözünde sürdürülebilirliğin gerçek kanıtı haline geliyor. 2025’te ikinci el ürün satışları, onarım hizmetleri ve geri dönüştürülebilir ambalajlar artık fark yaratmıyor; standardı oluşturuyor. Tüketici, sadece satın alırken değil, ürünü iade ederken, dönüştürürken ya da yeniden kullanırken de deneyimin sürdürülebilir olmasını bekliyor.

Sadece Ürün Değil, Bir Duruş

Yapay zekâ, blok zinciri ve nesnelerin interneti gibi teknolojiler, 2025’te sürdürülebilirliği destekleyen güçlü araçlara dönüşüyor. Örneğin, yapay zekâ ile enerji tüketimi optimize ediliyor, blockchain sayesinde üretim süreçleri takip edilebilir hale geliyor. Tüketici artık yalnızca ne aldığını değil, nasıl üretildiğini, nereden geldiğini ve kimler tarafından yapıldığını da bilmek istiyor. Bu noktada teknoloji, yalnızca çevresel değil, etik şeffaflık için de kritik bir rol üstleniyor.

Çünkü yeni nesil tüketici, sadece ürün değil, bir duruş satın alıyor. Sosyal adalet, cinsiyet eşitliği, etik üretim ve hayvan hakları gibi konular, artık yalnızca kampanyaların süsü değil; satın alma kararlarının kalbinde yer alıyor. 2025’te bir ürün, ne kadar kaliteli olursa olsun, eğer markanın değerleri tüketicinin vicdanıyla örtüşmüyorsa, sepet dışı kalabiliyor. Teknoloji ile vicdan arasında şekillenen bu yeni tüketim anlayışı, markalara hem büyük bir sorumluluk hem de yepyeni fırsatlar sunuyor.

Lokal ve Az Etkili Üretim

Küreselleşmenin hızlı, ama çoğu zaman yıpratıcı temposu yerini daha sakin ve bilinçli bir yönelime bırakıyor: yerelleşme. 2025’te karbon salımını azaltmak için üretimin kaynağa daha yakın yapılması, yerel tedarikçilerle çalışılması ve lojistik süreçlerin minimum etkiyle yürütülmesi artık sürdürülebilirliğin temel dinamiklerinden biri. Tüketici, “yakın üretim, düşük etki” ilkesine giderek daha fazla önem veriyor; çünkü çevresel zararı en aza indirmenin yolunun uzak değil, yakın çözümlerden geçtiğini biliyor.

Ancak yerelleşme tek başına yeterli değil. 2025’in sürdürülebilirlik anlayışı artık markanın yalnızca dışa dönük yüzünü değil, tüm iç işleyişini kapsıyor. Sürdürülebilirlik, bir pazarlama aracı değil, marka kimliğinin kalbinde yer almalı. Çalışan politikalarından ofis düzenine, tedarik zincirinden müşteri ilişkilerine kadar her detayda bu vizyonun izini görmek isteyen tüketici, bütünsel bir değerlendirme yapıyor. Artık bir ürünün ambalajı değil, markanın attığı her adım tüketicinin gözünde gerçek sürdürülebilirliğin ölçütü oluyor.

2025 yılı, sadece ürünlerin değil, değerlerin de pazarda yarıştığı bir yıl olacak. Tüketiciler, bilinçli tercihlerle hem gezegeni hem de geleceği şekillendirmeye kararlı. Markaların bu dalgaya ayak uydurması değil, o dalganın bir parçası olması şart. Çünkü artık sadece kaliteli üretmek yetmiyor; sorumlu üretmek gerekiyor.

Eskiden "sürdürülebilirlik" dendiğinde markaların köşeye iliştirdiği birkaç yeşil renkli etiket, ufak bir sosyal sorumluluk projesi ya da ambalaj değişikliği akla gelirdi. Ama Nike’ın 2025’te attığı adım, bundan çok daha fazlası. Bu, markanın kimliğini kökten değiştiren bir adım.

Nike yıllardır üzerinde çalıştığı “Move to Zero” (Sıfıra Hareket) stratejisini 2025 itibarıyla yeni bir boyuta taşıdı. Hedef çok net: Gezegeni koruyan bir spor kültürü yaratmak. Bunun için de Nike, kaynakları nasıl kullandığını, nasıl üretim yaptığını, ürünlerinin nasıl bir ömrü olduğunu yeniden kurguluyor.

Bugün Nike mağazasına girip elinize aldığınız bir ayakkabının hikâyesi, büyük ihtimalle eski plastik şişelerle, üretim atıklarıyla ya da ikinci bir hayat kazandırılan malzemelerle başlıyor. Bazı koleksiyonlarda geri dönüştürülmüş materyal oranı %80’e ulaşmış durumda. Eskiden atık olan şeyler, şimdi performans ürünlerine dönüşüyor.

Üstelik Nike’ın değişimi sadece ürünle sınırlı değil. 2025 yılında Avrupa ve Amerika’daki birçok Nike mağazası, ikinci el ve yenilenmiş ürünlerin satıldığı özel bölümler açtı. Nike Refurbished adı verilen bu alanlarda, kullanılmış ama yenilenmiş ayakkabılar, geri getirilen ürünler ve bazı özel tasarımlar yeni sahiplerini bekliyor. Marka böylece tüketiciyi de bu döngünün bir parçası yapıyor.

Ve bu hareket Türkiye’ye de geliyor. 2025’in sonuna doğru, İstanbul’daki bazı mağazalarda bu uygulamanın test edilmesi planlanıyor. Sadece yeni almak değil, eskisini değerlendirmek de artık Nike deneyiminin bir parçası olacak.

Nike Global Sürdürülebilirlik Direktörü Noel Kinder, bu dönüşümü “sporun geleceğini korumak” olarak tanımlıyor. Çünkü ona göre spor, sadece bugünün değil, geleceğin de meselesi. Ve gelecekte spor yapabileceğimiz bir dünya kalması için, bugünden radikal adımlar atmak şart.

Belki de Nike’ın bu yeni hikâyesindeki en ilginç detay şu: Marka sürdürülebilirliği büyük kampanyalarla, yüksek sesli reklamlarla değil; sessiz ama çok kararlı bir şekilde, doğrudan ürünün içine yerleştiriyor. Alışveriş yaparken bunu fark etmiyorsunuz bile. Ama her adımda daha az atık, her harekette daha az karbon izi bırakıyorsunuz.

Spor değişiyorsa, markalar da değişmek zorunda. Nike bunu çok erken fark edenlerden. 2025’te attığı adımlar ise şunu açıkça gösteriyor: Gelecek, sadece hızlı koşanların değil; aynı zamanda gezegeni koruyanların olacak.

Fotoğraf: https://visualist.com/NIKE-MOVE-TO-ZERO-TRASH-LABS

Bu yıl fuarın en fazla ilgi gören alanlarından biri, yenilenebilir enerjiyle çalışan ısıtma ve soğutma sistemleri oldu. Özellikle Avrupa’daki sıkı karbon emisyonu düzenlemeleri nedeniyle, firmalar daha çevreci teknolojiler geliştirme yarışına girdi. Isı pompaları, hibrit sistemler ve akıllı enerji yönetim çözümleri, sektör profesyonellerinin en çok üzerinde durduğu konular arasındaydı.

Önde gelen markalardan biri olan Viessmann, %100 hidrojen uyumlu kombi sistemlerini tanıtarak büyük yankı uyandırdı. Bu sistemler, fosil yakıt tüketimini minimuma indirirken, yüksek verimli çalışarak uzun vadede kullanıcılarına maliyet avantajı sağlıyor. Benzer şekilde Bosch, güneş enerjisiyle entegre çalışan yeni nesil ısı pompalarını tanıttı ve sürdürülebilir konut projelerine yönelik çözümler sundu.

Su sektöründe ise, geri dönüştürülmüş suyun kullanımı ve su yönetim teknolojileri ön plana çıktı. Grundfos’un tanıttığı akıllı pompa sistemleri, su kullanımını optimize ederek gereksiz tüketimi engelliyor. Ayrıca, fuarda tanıtılan yeni nesil su arıtma teknolojileri, şehirlerin su krizine karşı dirençli hale gelmesine katkı sağlıyor.

Yılın Dikkat Çeken Yenilikleri

ISH 2025’te bu yıl dikkat çeken en büyük yeniliklerden biri, yapay zeka destekli enerji yönetim sistemleri oldu. Schneider Electric ve Siemens gibi dev firmalar, yapay zeka algoritmalarını kullanarak binaların enerji tüketimini optimize eden akıllı sistemler geliştirdi. Bu sistemler, enerji israfını önlerken, kullanıcıların tüketim alışkanlıklarını analiz ederek en verimli çözümleri sunuyor.

Bir diğer önemli gelişme ise, biyobazlı soğutucu akışkanların kullanımı oldu. Geleneksel soğutucu akışkanlar çevreye zarar verirken, yeni geliştirilen biyobazlı soğutucular doğada daha hızlı çözünerek çevresel etkileri minimuma indiriyor. Carrier ve Daikin gibi firmalar, bu yeni teknolojileri ticari ve endüstriyel tesislerde yaygınlaştırmayı hedefliyor.

Ayrıca, karbon nötr binalar için geliştirilen yeni nesil yalıtım malzemeleri büyük ilgi gördü. Hem enerji tasarrufu sağlayan hem de üretim süreçlerinde minimum çevresel etki yaratan bu malzemeler, geleceğin sürdürülebilir yapı standartlarını belirleyecek gibi görünüyor.

ISH 2025, sadece yeni teknolojileri sergilemekle kalmadı, aynı zamanda sektör profesyonellerine yönelik paneller ve seminerlerle sürdürülebilirliğin geleceğine dair önemli tartışmalara ev sahipliği yaptı. Yeşil dönüşüm hedefleri doğrultusunda atılan bu adımlar, HVAC ve su sektörlerinin önümüzdeki yıllarda nasıl şekilleneceğine dair önemli ipuçları sundu. Fuar, sürdürülebilirlik alanında atılan adımların hız kesmeden devam edeceğini gösterirken, çevre dostu teknolojilerin yaygınlaşmasının artık bir tercih değil, zorunluluk olduğunu bir kez daha kanıtladı.

Fotoğraf: https://ish.messefrankfurt.com/frankfurt/en.html

Bugün, her dört kişiden biri temiz suya erişim konusunda ciddi sıkıntılar yaşıyor. 2050 yılına gelindiğinde ise dünya nüfusunun üçte biri, su kaynaklarının yetersiz olduğu bölgelerde yaşayacak. Bu da yalnızca gelecekteki yaşamımızı değil, bugünkü toplumların sağlığını, tarımını ve endüstrilerini doğrudan tehdit ediyor.

Su Tükeniyor, Peki Ne Yapmalıyız?

Bugün dünya genelinde yaklaşık 2 milyar insan, temiz içme suyuna erişim sağlayamıyor. Bu, her 4 kişiden birinin su krizinden etkilendiği anlamına geliyor. Küresel iklim değişikliği ve artan nüfus, su kaynaklarının hızla tükenmesine yol açıyor. Öyle ki, Birleşmiş Milletler’e göre, dünya nüfusunun yarısından fazlası 2050 yılına kadar su kıtlığı çeken bölgelerde yaşayacak. Su, artık sadece bir yaşam kaynağı değil, geleceği şekillendiren bir güç haline geliyor.

Su Krizi: Beklenenin Çok Ötesinde

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), su krizinin, küresel güvenliği tehdit eden başlıca faktörlerden biri olduğunu belirtiyor. Su kaynaklarındaki azalma, tarımdan sanayiye kadar birçok sektörü olumsuz etkiliyor. Yalnızca tarım, dünya genelinde kullanılan suyun %70'ini tüketiyor. Ancak suyun verimli kullanılmaması, bu oranı daha da arttırıyor. Birleşmiş Milletler, suyun en verimli şekilde kullanılmasının, küresel gıda güvenliği ve sağlıklı bir yaşam için kritik olduğunu vurguluyor.

Her Damla Su Önemli

Su tasarrufu, yalnızca devletler ve büyük organizasyonlar için değil, her birey için önemli bir sorumluluk haline gelmiş durumda. Küresel ölçekte yapılan bir araştırma, sadece musluklardan akan suların yılda milyonlarca litreye ulaştığını gösteriyor. Örneğin, bir musluğun sızdırması, yılda 10 bin litreye kadar su kaybına yol açabiliyor. Bireysel farkındalık ve doğru kullanım, bu kaybı önlemenin ilk adımı olabilir. Bunun dışında, duş alırken suyun kesilmesi, diş fırçalarken gereksiz su harcamamak gibi basit alışkanlıklar, günlük su tüketimini büyük ölçüde azaltabilir. Yapılan bir çalışmaya göre, sadece duş süresinin kısaltılması, bir kişi başına yılda 3 bin litre su tasarrufu sağlıyor.

İklim Değişikliği ve Su: Birleşen Tehditler

Su krizinin büyümesindeki en büyük etkenlerden biri, küresel iklim değişikliği. Artan sıcaklıklar, su kaynaklarını kurutuyor, kuraklıklar ve su seviyelerindeki düşüş ise daha fazla insanın suya erişimini engelliyor. 2022’de gerçekleşen büyük kuraklıklar, dünya genelinde milyonlarca hektar arazinin su sıkıntısı nedeniyle tarım yapılamaz hale gelmesine yol açtı. Bu durum, suyun sadece doğal bir kaynak değil, ekonomik bir gereklilik olduğunu da gösteriyor.

Dünya Su Günü, Farkındalık İçin Bir Fırsat

Dünya Su Günü’nün amacı, sadece suyun korunması gerektiğine dikkat çekmek değil. Aynı zamanda herkesin suyun değerini anlaması ve bilinçli bir şekilde kullanmaya başlaması için bir çağrı yapmak. Çünkü suyun değerini ancak tükendiğinde değil, kullanırken anlayabiliriz. Birleşmiş Milletler’e göre, 2050’ye kadar su kaynaklarının yalnızca %60’ı kullanılabilir durumda olacak. Bu da dünya genelindeki tüm toplumların, ekonomilerin ve ekosistemlerin geleceğini tehdit eden bir durum.

Gelecek İçin Hareket Zamanı

Su, hepimizin ortak değeridir ve suyu korumak, sadece çevresel değil, aynı zamanda insani bir sorumluluktur. Bu sorumluluğu yerine getirmek için devletlerin alacağı önlemler kadar, her bireyin de suyu nasıl kullandığı büyük önem taşıyor. Su tasarrufu, hem ekonomik hem de çevresel faydalar sağlamakla kalmaz, aynı zamanda gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakma yolunda önemli bir adımdır. Dünya Su Günü, bize bu sorumluluğu hatırlatmak için bir fırsat sunuyor. Ancak hatırlatmanın ötesinde, artık harekete geçme zamanı. Çünkü su, sadece içtiğimiz bir sıvı değil, hayatımızın her alanını şekillendiren bir güç.